ภาวะสมองส่วนหน้าเสื่อม
(Frontotemporal Dementia - FTD) 

ภาวะสมองส่วนหน้าเสื่อมเป็นภาวะสมองเสื่อมที่ส่งผลกระทบต่อการทำงานของสมองส่วนหน้า (Frontal Lobe) และสมองส่วนขมับ (Temporal Lobe) โดยสมองในบริเวณนี้เกี่ยวโยงกับพฤติกรรม อุปนิสัย ความสามารถด้านการสื่อสารด้วยภาษา และทักษะการพูด ที่สำคัญภาวะสมองเสื่อมประเภทนี้สามารถเกิดขึ้นในสมองส่วนหน้าหรือสมองส่วนขมับ หรืออาจเกิดขึ้นได้ทั้งสองส่วนพร้อมกัน

ภาวะสมองส่วนหน้าเสื่อมเกิดจากการสะสมของโปรตีนที่มากเกินไปในสมองจนก่อให้เกิดความเสียหายของเซลล์สมอง ทั้งนี้ในปัจจุบันยังไม่สามารถเจาะจงสาเหตุที่แน่นอน และพันธุกรรมก็อาจเป็นหนึ่งในสาเหตุได้  (พบ 1 ใน 3 ของผู้ป่วยประเภทนี้) โดยส่วนใหญ่จะพบในคนที่มีอายุราว 40 – 65 ปี

ภาวะสมองส่วนหน้าเสื่อมสามารถแบ่งย่อยประเภทที่พบได้บ่อย:

ภาวะสมองส่วนหน้าเสื่อมที่ส่งผลต่อการเปลี่ยนพฤติกรรม (Behavioural – Variant Frontotemporal Dementia): 

เกิดที่สมองส่วนหน้าที่ทำหน้าควบคุมการคิด การกระทำ การตัดสินใจ ความสามารถในการคาดคะเน และรวมไปถึงความเห็นอกเห็นใจ ซึ่งจะส่งผลต่ออุปนิสัยและพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด

อาการที่พบ:

• ละเลยเรื่องสุขอนามัยส่วนบุคคล รวมถึงบกพร่องในการดูแลตนเอง

• ขาดแรงบันดาลใจในการทำกิจกรรมต่างๆ แม้จะเป็นกิจกรรมที่เคยชื่นชอบ

• แยกตนเองหรือตัดขาดตนเองจากสังคม

• เกิดความอยากอาหารประเภทใดประเภทหนึ่งหรืออาหารแปลกๆ อย่างรุนแรง เช่น อยากกินหวานมากๆ หรืออยากกินดิน หรือกินไม่หยุด

• มีปัญหาในการวางแผน การคิด การตัดสินด้วยเหตุผล

• เกิดอุปนิสัยที่ดื้อรั้น ไม่ยอมผ่อนปรนหรือเห็นแก่ตัวแบบไร้เหตุผล และไม่ยอมรับการเปลี่ยนแปลงใดๆ แบบหัวชนฝา

• ขาดความเห็นอกเห็นใจ เย็นชาอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน

• ขาดความสามารถในการหักห้ามใจ ใช้คำพูดหรือกิริยาที่ผิดปกติจากที่เคยเป็น

• เกิดพฤติกรรมการย้ำทำที่ผิดแปลก เช่น นับเลขวนไปไม่รู้จบ เคาะนิ้วแบบไม่หยุด หรือสะสมของไม่ยอมทิ้งในจำนวนที่มากผิดปกติ

ภาวะสมองเสื่อมส่วนหน้าที่ส่งผลกระทบต่อทักษะการสื่อสาร (Primary Progressive Aphasia):

เกิดที่สมองส่วนขมับที่ควบคุมการสื่อสาร ส่งผลให้เกิดความบกพร่องในการสื่อสารด้วยภาษา ทั้งนี้ในช่วงแรกจะไม่ส่งผลกระทบต่อพฤติกรรม การรับรู้ และกระบวนการคิดสักเท่าใดนัก 

โดยความบกพร่องด้านการสื่อสารจะสามารถจำแนกได้เป็น:

• ความบกพร่องเรื่องการใช้คำศัพท์ (Semantic Dementia) โดยผู้ป่วยจะมีปํญหาในการตีความหมายและเลือกใช้คำศัพท์ในการสื่อสาร

อาการที่พบ:

1. ปัญหาในการเลือกใช้คำศัพท์ การเรียกชื่อคน สัตว์ สิ่งของ การตีความหมาย รวมไปถึงคุณสมบัติของสิ่งของ เช่น ไม่รู้ว่าช้อนเรียกว่าช้อนและไม่รู้ว่าช้อนใช้ตักอาหาร

2. ลืมคำศัพท์และใช้คำศัพท์น้อยลง เช่น เรียกว่าสิ่งนั้น สิ่งนี้ สิ่งโน้น แทนที่จะเรียกเป็นคำออกมา

• ความบกพร่องในการสื่อสารได้อย่างราบรื่น (Progressive Non-Fluent Dementia) โดยผู้ป่วยจะเกิดปัญหาด้านการพูดและจะสูญเสียทักษะการพูดเมื่ออาการทรุดลง

• ความบกพร่องในการเลือกใช้คำศัพท์ (Logopenic Aphasia) เป็นประเภทที่พบไม่บ่อยนัก โดยผู้ป่วยจะเกิดปัญหาด้านการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสารเป็นอาการในช่วงแรก โดยผู้ป่วยประเภทนี้จะเข้าใจคำศัพท์ สามารถตีความหมายได้ “แต่” ไม่สามารถเลือกใช้คำศัพท์ที่เหมาะสมได้ ส่งผลให้เกิดการติดขัดในการพูด ปัญหาในการทวนคำถาม และปัญหาในการอ่านข้อความที่ยาว

การวินิจฉัยภาวะสมองเสื่อมส่วนหน้า ในปัจจุบันสามารถทำได้โดยการวินิจฉัยหาผลสรุปร่วมจาก:

-      การตรวจประวัติสุขภาพ

-      การตรวจร่างกายโดยรวม รวมทั้งตรวจเลือดและปัสสาวะ

-      การตรวจทางประสาท

-      การทดสอบความจำและความสามารถในการแก้ปัญหาและวางแผน

-      การตรวจ MRI สมอง

การดูแลที่สามารถช่วยเหลือผู้ป่วยและครอบครัวให้สามารถปรับการใช้ชีวิตให้เหมาะกับอาการของโรคที่จะค่อยๆ เพิ่มขึ้น ทั้งนี้การดูแลที่เหมาะสมอาจช่วยชะลอความรุนแรงของโรคได้ นอกจากนั้นการเข้ารับคำปรึกษาและการดูแลด้านอรรถบำบัด (Speech Therapy) จากผู้ช่วยบำบัดด้านการพูด (Speech Therapist) จะช่วยผู้ป่วยที่มีปัญหาเรื่องการพูดได้